Η οργανική ουσία στο έδαφος

Το γόνιμο και υγιές έδαφος είναι η βάση για την ανάπτυξη επίσης υγιών και παραγωγικών φυτών. Απαραίτητο στοιχείο για αυτό είναι η οργανική ουσία στο έδαφος. Η οργανική ουσία επηρεάζει θετικά και ρυθμίζει, σε σημαντικό βαθμό το σύνολο των ιδιοτήτων του εδάφους. Η λειτουργία της και ο ρόλος της είναι τέτοιος που την καθιστούν ιδιαίτερα σημαντική και στην κατανόηση των μεθόδων ορθής διαχείρισης των εδαφών μας.
Όσο η οργανική ουσία των εδαφών μειώνεται σε βάθος χρόνου, η καλλιέργεια φυτών δυσχεραίνει, καθώς τα προβλήματα διαθεσιμότητας του νερού, διαθεσιμότητας θρεπτικών στοιχείων, διάβρωσης, συμπίεσης των εδαφών ή ακόμα και προβλήματα ασθενειών και εντομολογικών προσβολών γίνονται πιο συχνά. Αυτό συνεπάγεται αύξηση των απαιτούμενων εισροών στην καλλιέργειά μας, είτε αυτά είναι προϊόντα θρέψης, είτε προϊόντα φυτοπροστασίας, είτε ακόμα και τη χρήση αγροτικών μηχανημάτων. Φυσικό επακόλουθο είναι η αύξηση του κόστους παραγωγής. Αυτή την αύξηση μπορεί να αποφύγει κανείς σε ικανοποιητικό βαθμό, εάν προσέξει τη σωστή διαχείριση της οργανικής ουσίας και γενικότερα της γης του, ώστε να μην έχει ανάγκη διορθωτικών επεμβάσεων υψηλού οικονομικού κόστους.
Μελέτες καλλιεργειών και πειραματικά δεδομένα, έχουν δείξει πως αύξηση της οργανικής ουσίας κατά 1% στο έδαφος, μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση της παραγωγής ακόμα και κατά 10-12%!
Αναλογιζόμενοι τη σημασία της οργανικής ουσίας στο έδαφος, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντική είναι και η προσθήκη της σε αυτό.

Θρέψη

Με την προσθήκη οργανικής ουσίας στο έδαφος, προσθέτουμε  οργανικά υλικά τα οποία συντηρούν έναν τεράστιο αριθμό ασπόνδυλων ζώων και μικροοργανισμών σε αυτό και οι οποίοι συμβάλουν στη διαδικασία της αποικοδόμησης (αποσύνθεσης). Τα θρεπτικά στοιχεία που περιέχονται σε αυτά τα υλικά, αρχικά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τα φυτά, καθώς αποτελούν τμήματα μεγάλων οργανικών μορίων.

Τα οργανικά υλικά, μετατρέπονται μέσω πολύπλοκων διεργασιών αρχικά σε χούμο και στη συνέχεια σε ανόργανα συστατικά τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και πάλι από τα φυτά. Η ανοργανοποίηση αυτή των οργανικών υλικών, γίνεται μέσω μικροοργανισμών όπως τα βακτήρια, οι μύκητες, οι ακτινομύκητες.

Η ταχύτητα της διαδικασίας με την οποία σχηματίζεται ο χούμος και στην συνέχεια ανοργανοποιείται, εξαρτάται από το είδος και την προέλευση των οργανικών υλικών(φυτικών, ζωϊκών κτλ) τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τη βιολογική δραστηριότητα του εδάφους μας, καθώς και από τις περιβαλλοντικές και κλιματολογικές συνθήκες.

Για τα διάφορα οργανικά υλικά υπάρχει και ο αντίστοιχος οργανισμός στη φύση, που τα αποικοδομεί, δημιουργώντας έτσι έναν κύκλο παραγωγής-αποικοδόμησης. Ο ρόλος των μικροοργανισμών είναι τεράστιας σημασίας για την αποικοδόμηση και ανοργανοποίηση της οργανικής ουσίας. Αυτές οι διαδικασίες συντελούν στην αειφορία των οικοσυστημάτων.

Εκτός όμως από την άμεση παροχή θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος η οργανική ουσία μπορεί να παρέχει θρεπτικά στοιχεία για τη θρέψη των φυτών μας και με έμμεσο τρόπο. Αυτό γίνεται καθώς συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στη διατήρηση των θρεπτικών στοιχείων που εμείς προσθέτουμε ή που ήδη υπάρχουν σε αυτό, όπως π.χ. το ασβέστιο(Ca), το κάλιο(K), το μαγνήσιο(Mg) και τα οποία υπάρχουν σε μορφή θετικά φορτισμένων μορίων. Αυτό συντελείται μέσω των λειτουργιών της ανταλλαγής κατιόντων(ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων – CEC). Ο χούμος με τα αρνητικά του φορτία έλκει και συγκρατεί τα θετικά φορτισμένα στοιχεία, με αποτέλεσμα να αποτρέπει την απορροή τους σε βαθύτερα στρώματα του εδάφους, με την κίνηση του νερού. Τα θρεπτικά στοιχεία που συγκρατούνται μέσω αυτού του μηχανισμού, απελευθερώνονται σταδιακά στο εδαφικό διάλυμα και έτσι είναι διαθέσιμα στα φυτά κατά την ανάπτυξή  τους.

Βλέπουμε λοιπόν πόσο σημαντική είναι η παρουσία της οργανικής ουσίας στο έδαφος. Σε αυτό το συμπέρασμα οδηγεί η μελέτη και άλλων μηχανισμών, όπως η δημιουργία χηλικών συμπλόκων που συγκρατούν θρεπτικά στοιχεία, ή της αναστολής μετατροπής του διαθέσιμου φωσφόρου του εδάφους, σε μορφή μη διαθέσιμη στα φυτά.

 

Βακτήρια και μικροοργανισμοί εδάφους

Η παρουσία μικροοργανισμών στο έδαφος είναι απαραίτητη για την σταθερότερη παροχή θρεπτικών στοιχείων στα φυτά, καθώς διασπούν τα οργανικά υλικά και κατ’επέκταση καθιστούν διαθέσιμα τα θρεπτικά στοιχεία, καθώς αυτά απελευθερώνονται από τα οργανικά μόρια. Ορισμένα βακτήρια(αζωτοδεσμευτικά) δεσμεύουν άζωτο από την ατμόσφαιρα και το κάνουν διαθέσιμο στα φυτά. Άλλοι μικροοργανισμοί διαλύουν ορυκτά καθιστώντας διαθέσιμες μεγαλύτερες ποσότητες φωσφόρου. Η απουσία τέτοιων οργανισμών οδηγεί σε αύξηση των αναγκών μας σε εφαρμογές λιπασμάτων.
Η παρουσία ομάδων ποικίλων οργανισμών στο έδαφος, βοηθά στην προστασία  από προβλήματα γονιμότητάς του. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που καθιστά την προσθήκη οργανικής ουσίας στις καλλιέργειές μας ιδιαίτερης σημασίας, καθώς με αυτήν υποβοηθούμε  την παρουσία μεγάλης ποικιλίας οργανισμών, ειδικά σε «εξαντλημένα» εδάφη. Παράλληλα η αυξημένη παρουσία αυτών των οργανισμών μειώνει τις δυνατότητες πολλαπλασιασμού των πληθυσμών άλλων επιβλαβών οργανισμών που μειώνουν την παραγωγή μας.

Δομή εδάφους – ρώγος
Η ιδανική φυσική κατάσταση του εδάφους, είναι αυτή που περιγράφουμε όταν λέμε ότι το έδαφος είναι στο ρώγο του. Σε αυτή την κατάσταση το έδαφος είναι πορώδες και επιτρέπει τη διείσδυση του νερού σε αυτό, αντί της απορροής του επιφανειακά. Έτσι μπορεί να αποθηκευτεί περισσότερο νερό και να είναι διαθέσιμο για τα φυτά. Επίσης σε αυτή την κατάσταση μειώνονται τα φαινόμενα διάβρωσης. Καλή φυσική κατάσταση του εδάφους σημαίνει και καλό αερισμό του. Οι ρίζες βρίσκουν οξυγόνο και αποβάλλουν διοξείδιο του άνθρακα ευκολότερα, ενώ ένα πορώδες έδαφος επιτρέπει την καλύτερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος.
Όταν το έδαφος χάνει το πορώδες του, η δομή του χειροτερεύει και τελικά καταστρέφεται συνολικά, προκαλώντας αυξημένη συμπίεση, μειώνοντας παράλληλα τον αερισμό και την ικανότητα συγκράτησης νερού. Μάλιστα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι δυνατόν να δημιουργηθεί ένα τόσο συμπαγές στρώμα εδάφους, στο οποίο να είναι αδύνατο να αναπτυχθούν οι ρίζες.
Εδώ πρέπει να σημειώσουμε πως όσο η οργανική ουσία αυξάνεται, τα εδάφη γίνονται λιγότερο συμπαγή και βελτιώνεται το πορώδες τους, δηλαδή δημιουργείται περισσότερος χώρος για δίοδο του αέρα και για αποθήκευση νερού, ενώ υπάρχουν και επιπρόσθετες έμμεσες θετικές επιδράσεις.

Προστασία από απότομες μεταβολές της οξύτητας του εδάφους

Κατά τη διάλυση των ορυκτών και τις φυσιολογικές λειτουργίες των μικροοργανισμών του εδάφους, που διασπούν τα οργανικά υλικά και δεσμεύουν το άζωτο, απελευθερώνονται οξέα και βάσεις. Επίσης οξέα σχηματίζονται στο έδαφος και από τη χρήση λιπασμάτων. Για τα φυτά και την καλύτερη ανάπτυξή τους έχει ιδιαίτερη σημασία η οξύτητα του εδάφους(pH) να μεταβάλλεται με ήπιο τρόπο και να μην παρουσιάζει απότομες διακυμάνσεις, ενώ οι πιο ιδανικές τιμές του για τις περισσότερες από τις καλλιέργειες βρίσκονται ανάμεσα στο 6 με 7. Η οργανική ουσία του εδάφους έχει την ιδιότητα να επιβραδύνει και να ρυθμίζει τις μεταβολές του pH.

Ενίσχυση της ριζοβολίας

οργανικό λίπασμα NATURE’S CHOICE

Ο αύξηση της διαθεσιμότητας των ιχνοστοιχείων προς τα φυτά, λόγω της παρουσίας χουμικών οξέων, έχει σαν αποτέλεσμα εντονότερη ανάπτυξη του ριζικού συστήματος, με μακρύτερες ρίζες και περισσότερες διακλαδώσεις και κατά συνέπεια ανάπτυξη δυνατότερων και υγιέστερων φυτών. Παράλληλα πολλοί μικροοργανισμοί, η παρουσία των οποίων εξαρτάται από την παρουσία οργανικής ουσίας στο έδαφος, παράγουν ουσίες που δρουν ως φυτοορμόνες.

Πέρα από τις παραπάνω κύριες δράσεις της οργανικής ουσίας, θα πρέπει να αναφερθεί πως η οργανική ουσία μέσω της συγκράτησης του εδαφικού διαλύματος, συγκρατεί επικίνδυνες για τα φυτά χημικές ουσίες, ενώ παράλληλα μειώνει και την απορροή και έκπλυση χημικών φυτοπροστατευτικών, προστατεύοντας έτσι τον υδροφόρο ορίζοντα και δημιουργώντας χρονικά περιθώρια για την μικροβιακή αποσύνθεσή τους.
Όπως καταλαβαίνουμε η δράση και ο ρόλος της οργανικής ουσίας στο έδαφος είναι ιδιαίτερης σημασίας και συγχρόνως πολύπλευρος αλλά και πολύπλοκος.